Những điểm mới của tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn bắt, giam, giữ người trái pháp luật trong Bộ luật Hình sự năm 2015″



So với quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 thì quy định của BLHS năm 2015 về tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn bắt, giam, giữ người trái pháp luật có một số điểm mới cần phải lưu ý trong thực tiễn áp dụng

          Thứ nhất, sửa đổi tên điều luật

Để phù hợp với tinh thần của Hiến pháp, không ai bị bắt nếu không có quyết định của Toà án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trường hợp phạm tội quả tang. BLHS năm 2015 đã sửa đổi tên điều luật từ “Tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật” thành “Tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn bắt, giam, giữ người trái pháp luật”.

Như vậy, tất cả mọi người đều được tôn trọng và bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về thân thể. Chỉ khi nào có quyết định của cơ quan có thẩm quyền thì mới được bắt người hoặc bị bắt do phạm tội quả tang. Bất cứ cá nhân, cơ quan, tổ chức nào bắt, giam, giữ người trái pháp luật sẽ phải chịu trách nhiệm theo quy định của Bộ luật Hình sự

          Thứ hai, bổ sung hành vi phạm tội trong cấu thành cơ bản

Điều 303 BLHS năm 1999 về tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật” quy định hai tình tiết định tội trong cấu thành cơ bản là: (1) Không ra quyết định trả tự do cho người được trả tự do theo quy định của luật; (2) Không chấp hành quyết định trả tự do cho người được trả tự do theo quy định của luật. 

Điều 377 BLHS năm 2015 tiếp tục quy định 02 tình tiết định tội nêu trên, đồng thời bổ sung 03 hành vi phạm tội mới là:

Ra quyết định bắt, giữ, giam người không có căn cứ theo quy định của luật; như ra quyết định bắt bị can, bị cáo để tạm giam, giữ người trong trường hợp khẩn cấp, ra lệnh tạm giam… không đủ căn cứ theo quy định của pháp luật. Trong các trường hợp này, người có chức vụ, quyền hạn biết rõ việc bắt, giam, giữ người là không có căn cứ nhưng vẫn ra quyết định. Nếu do trình độ non kém mà quyết định bắt, giữ, giam người không có căn cứ thì không phạm tội này.

Thực hiện việc bắt, giữ, giam người không có lệnh, quyết định theo quy định của luật hoặc tuy có lệnh, quyết định nhưng chưa có hiệu lực thi hành. Đây là trường hợp bắt, giữ, giam người mặc dù có căn cứ nhưng sai về thủ tục (không có lệnh hoặc lệnh, quyết định chưa có hiệu lực).

Không ra lệnh, quyết định gia hạn tạm giữ, tạm giam hoặc thay đổi, hủy bỏ biện pháp tạm giữ, tạm giam khi hết thời hạn tạm giữ, tạm giam dẫn đến người bị tạm giữ, tạm giam bị giam, giữ quá hạn. Trường hợp này người có thẩm quyền biết rõ đã hết thời hạn tạm giữ, tạm giam nhưng cố ý không gia hạn tạm giữ, tạm giam hoặc thay đổi biện pháp ngăn chặn.

Theo quy định của pháp luật hiện hành và tiến trình cải cách tư pháp thì trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng ngày càng cao, thời gian giam giữ và các thời hạn tố tụng theo xu hướng ngày càng giảm, do đó, áp lực công việc, trách nhiệm đối với những người thi hành tố tụng là rất nặng nề. Tuy nhiên, quy định trên được đặt ra là cần thiết, phù hợp với tinh thần của Hiến pháp năm 2013 về tăng cường bảo đảm quyền con người, quyền công dân, nhất là quyền tự do, tránh việc lạm dụng, tuỳ tiện và thể chế chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp theo hướng nâng cao tính chịu trách nhiệm trước pháp luật về các hành vi và tố tụng đã được đề ra trong Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/06/2005.

          Thứ ba, cụ thể hóa các tình tiết định tính

BLHS năm 2015 đã cụ thể hóa các tình tiết định tính “gây hậu quả nghiêm trọng”, “gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng” tại khoản 2, khoản 3, cụ thể:

Tình tiết “gây hậu quả nghiêm trọng” tại khoản 2 được cụ thể như sau: Giam, giữ trái pháp luật từ 02 người đến 05 người; Làm người bị giam, giữ trái pháp luật bị tổn hại về sức khoẻ với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; Làm người bị giam, giữ hoặc gia đình họ lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn; Đối với người dưới 18 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu, người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng.

Tình tiết “gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng” tại khoản 3 được cụ thể như sau: Giam, giữ trái pháp luật 06 người trở lên; Làm người bị giam, giữ trái pháp luật tổn hại về sức khoẻ với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc chết; Làm người bị giam, giữ tự sát; Làm gia đình người bị giam, giữ ly tán.

          Thứ tư, về hình phạt

Tăng mức cao nhất của khung hình phạt tại khoản 3 từ 10 năm lên 12 năm. BLHS năm 2015 cũng quy định về trường hợp người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ một năm đến năm năm.

          Thứ năm, một số lưu ý về chủ thể và mặt khách quan của tội phạm

Chủ thể của tội phạm này là chủ thể đặc biệt – người có chức vụ, quyền hạn trong việc bắt, giữ, giam, trả tự do cho người bị bắt, giam, giữ. Gồm cả người có nghĩa vụ ra quyết định (người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người được giao một số hoạt động điều tra) và người có nghĩa vụ chấp hành quyết định (Ban giám thị Nhà tạm giữ, Trại tạm giam, Trại giam; cán bộ, chiến sỹ có nhiệm vụ canh giữ, dẫn giải người bị giam, giữ…). Trường hợp người không có chức vụ, quyền hạn ra lệnh bắt, giam, giữ người trái pháp luật thì không phải là chủ thể của tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn bắt, giam, giữ người trái pháp luật” mà sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (Điều 157 BLHS 2015).

Người phạm tội thực hiện tội phạm này với lỗi cố ý. Theo đó, người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lạm dụng chức vụ, quyền hạn và việc không ra quyết định trả tự do hoặc không chấp hành quyết định trả tự do cho người bị giam, giữ là trái pháp luật, thấy trước hậu quả của hành vi đó và mong muốn hoặc để mặc cho hậu quả xảy ra. Trường hợp do cầu thả để quá hạn giữ, giam hoặc thiếu trách nhiệm không giao lệnh, quyết định đến cơ quan có thẩm quyền, dẫn đến người bị bắt, giữ, giam trái pháp luật thì không cấu thành tội này mà tùy trường hợp có thể bị xử lý kỷ luật hoặc cấu thành tội phạm khác./.

Nguyễn Khánh Linh, Chuyên viên Phòng 7

Cơ quan điều tra VKSND tối cao

Chưa có bình luận nào

Tin khác đã đăng